Pierwsze lata powojenne były wykorzystane głównie na odbudowę infrastruktury, zniszczonej działaniami wojennymi i okupacją.

Nacjonalizacja przemysłu spowodowała zanik znanych firm o wieloletnich tradycjach. Zabrakło również żydowskich sklepów i warsztatów rzemieślniczych. Na każdym kroku uwidaczniał się socjalistyczno-siermiężny charakter lubelskich ulic. Rozbudowywano natomiast intensywnie przemysł: Fabrykę Samochodów Ciężarowych, Lubelskie Zakłady Graficzne, Lubelskie Zakłady Naprawy Samochodów, Fabrykę Maszyn Rolniczych i wiele innych - co powodowało duży napływ ludności do Lublina i związaną z tym budowę spółdzielczych dzielnic mieszkaniowych.

Zaraz po wojnie reaktywowano życie oświatowe, m.in powołano do życia Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej, a także kulturalne - działał Teatr Wojska Polskiego, później Teatr Dramatyczny im. Juliusza Osterwy, następnie Teatr Muzyczny (1946 r.), Teatr Lalki i Aktora (1954) oraz Filharmonia Lubelska.

Narastający rozdźwięk pomiędzy władzą polityczną i administracyjną kierowaną przez PZPR a społeczeństwem był przyczyną strajków robotniczych w 1980 r., które zaowocowały ważnymi przemianami społeczno-politycznymi w całej Polsce, a wkrótce powstaniem III Rzeczypospolitej. Strajki wybuchły w lipcu, najpierw w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w pobliskim Świdniku, po kilku dniach w Lublinie, a następnie ogarnęły cały kraj, m.in. Stocznię Gdańska, gdzie miesiąc później zrodził się Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność".

Długie i ciekawe dzieje Lublina można najłatwiej poznać zwiedzając jego zabytki, muzea, prowadząc rozmowy z gościnnymi mieszkańcami, wśród których młodzież szkolna i studencka stanowi połowę ludności miasta.